ถิ่นกำเนิด และการแพร่กระจาย
ถั่วหรั่ง มีถิ่นกำเนิดในแถบประเทศ เขตร้อนชื้นของแอฟริกา ที่คาดว่าน่าจะอยู่บริเวณตอนเหนือของประเทศไนจีเรีย และคาเมรูน จากนั้น แพร่กระจายไปยังแอฟริกาใต้ อเมริกา เอเชีย และออสเตรเลีย เอเชีย ส่วนประเทศไทยแพร่เข้าทางประเทศฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย และเข้ามาที่มาเลเซีย และเข้าสู่ประเทศไทยทางภาคใต้ และปัจจุบันกลายเป็นถั่วเศรษฐกิจสำคัญชนิดหนึ่งในทางภาคใต้ มีพื้นที่ปลูกมากในแถบจังหวัดสงขลา พัทลุง ปัตตานี เป็นต้น

ชื่อสามัญ Bambara groundnut เป็นชื่อที่ตั้งมาจากชนเผ่า Bambara ที่พบอาศัยในประเทศมาลี แต่ไม่พบรายงานถั่วชนิดนี้ที่เป็นพันธุ์ป่าดั้งเดิมในประเทศมาลี ต่อมา Dalziel พบการกระจายของถั่วหรั่งพันธุ์ป่าดั้งเดิมบริเวณจังหวัด North Yola ของประเทศไนจีเรีย และเช่นเดียวกับ Ledermann พบการกระจายของถั่วหรั่งพันธุ์ป่าดั้งเดิมบริเวณตอนเหนือของประเทศคาเมรูน และการพบทั้ง 2 แห่ง ถูกยืนยันโดย Hepper ในปี 1957 ดังนั้น สรุปได้ว่า แหล่งกำเนิดของถั่วหรั่ง น่าจะอยู่บริเวณ Jos Plateau ในประเทศไนจีเรีย กับ Garoua ของทางตอนเหนือประเทศคาเมรูน

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ราก และลำต้น
ถั่วหรั่ง เป็นพืชล้มลุกอายุฤดูเดียว มีลำต้น 2 แบบ ใน 2 ระยะ คือ ระยะแรกที่เป็นต้นอ่อนจะมีลำต้นแบบตั้งตรง และระยะต่อมาลำต้นเติบโต และยาวขึ้นจนโน้มลงเป็นแบบเถาเลื้อย ลำต้นมีลักษณะกลม และแบ่งเป็นข้อๆ ส่วนระบบรากถั่วหรั่งประกอบด้วยรากแก้ว และรากแขนงที่แตกออกมาจากรากแก้ว สำหรับพันธุ์ที่มีลำต้นเลื้อยจะมีรากอากาศที่แตกออกบริเวณข้อ

ใบ
ใบถั่วหรั่งเป็นใบประกอบออกบริเวณข้อของลำต้น ก้านใบหลักมีสีเหลือง ยาวประมาณ 12 เซนติเมตร ใบย่อยมี 3 ใบ แต่ละใบย่อยมีก้านใบยาวประมาณ 2 มิลลิเมตร โคนก้านใบมีหูใบ ใบย่อยแต่ละใบมีรูปหอกหรือรูปไข่ กว้างประมาณ 0.8 – 3.0 เซนติเมตร ยาวประมาณ 2.5 – 7.5 เซนติเมตร ใบตรงกลางมีขนาดใหญ่สุด แผ่นใบเรียบ มีหลายสีตามสายพันธุ์ อาทิ ชมพู ม่วง และ ฟ้าอมเขียว