มานิ : จากผืนป่าเขาบรรทัดสู่แหล่งเรียนรู้พิพิธภัณฑ์ชาติพันธุ์มานิ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ มีวัตถุประสงค์เพื่อสนองพระราชดำริ โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช อพ.สธ. โดยมุ่งศึกษารวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับกลุ่มชาติพันธุ์มานิ และเผยแพร่ผ่านนิทรรศการและสื่อการเรียนรู้ เพื่อสร้างความเข้าใจและจิตสำนึกเกี่ยวกับวิถีชีวิต ภูมิปัญญา และความสัมพันธ์กับระบบนิเวศป่าไม้ของกลุ่มชาติพันธุ์มานิ โดยการนำเสนอผ่าน “พิพิธภัณฑ์ชาติพันธุ์มานิ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์” เน้นการบูรณาการข้อมูลวัฒนธรรม วิถีชีวิต และภูมิปัญญาพื้นบ้าน ผ่านการจัดแสดงเชิงประสบการณ์ที่ส่งเสริมการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมอย่างมีความหมายและสร้างสรรค์
มารู้จักกลุ่มชาติพันธุ์มานิ
มานิ กลุ่มชาติพันธุ์ภาคใต้
มานิเป็นหนึ่งในชนเผ่าพื้นเมืองเก่าแก่ของประเทศไทย ซึ่งยังคงรักษาวิถีชีวิตดั้งเดิมไว้อย่างเหนียวแน่น พวกเขาเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่อยู่ในกลุ่มโอเชียนิคนิกรอยด์ (Oceanic Negroid) และสืบเชื้อสายจากกลุ่มภาษาตระกูลออสโตร-เอเชียติค (Austroasiatic) โดยมีภาษาพูดของตนเองในกลุ่มภาษาอัสเลียน (Aslian) แม้ไม่มีภาษาเขียนก็ตาม
วิถีและการดำรงชีวิต
มานิมีการเลือกที่ตั้งทับหรือ “ฮะยะ” บริเวณพื้นที่เนินเขาสลับภูเขา ซึ่งมีต้นไม้สูงใหญ่ปกคลุมและอยู่ใกล้ลำธารหรือน้ำตก “ฮะยะ” มีลักษณะเป็นเพิงหมาแหงนแบบง่าย ๆ ใช้ไม้ไผ่ยกเป็น 4 เสา เป็นโครงสร้าง หลังคาด้านหน้าสูงพอเลยศีรษะ ด้านหลังสูงจากพื้นดินประมาณ 1 ศอก หรือไม่ต้องมีก็ได้ กว้างประมาณ 3 ศอก หลังคามุงด้วยใบไม้สาน เช่น ใบตองป่า ใบชิง ใบหลาโอน ใบปุด เป็นต้น สานอย่างละเอียดเพื่อคุ้มแดดและฝน ขนาดของฮะยะมีทั้งเล็กและใหญ่ และมักจะหันหน้าเข้าหากัน เว้นทางเดินตรงกลางหรือลานเพื่อใช้เป็นพื้นที่ส่วนกลาง มานิจะอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม ๆ กลุ่มละประมาณ 20-50 คน และมีการอพยพโยกย้ายที่อยู่อย่างต่อเนื่อง เฉลี่ยประมาณไม่เกิน 10-15 วัน ทั้งนี้เป็นไปตามวิถีชีวิตที่พึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติและแหล่งอาหารที่เปลี่ยนแปลงไปตามฤดูกาล
ภูมิปัญญาด้านสมุนไพร
มานิ หรือที่หลายคนรู้จักในชื่อของกลุ่มชนเผ่าพื้นเมืองในป่า มีภูมิปัญญาด้านสมุนไพรที่สืบทอดกันมายาวนาน จนได้รับฉายาว่า “เจ้าแห่งสมุนไพร” พวกเขาใช้พืชพรรณธรรมชาติในการรักษาโรคและบำรุงร่างกาย โดยสมุนไพรที่สำคัญ ได้แก่ หัวไพล ใช้ฝนทาแผล ลดการอักเสบ เห็ดงู แก้พิษงูกัด ไอ้เหล็ก ใช้บำรุงกำลัง ไอ้แว้ง แก้ไข้และอาการเจ็บคอ ภูมิปัญญาเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติที่ลึกซึ้ง และอาจเป็นแนวทางให้คนยุคใหม่หันมาให้ความสำคัญกับสมุนไพรไทยมากขึ้น
ความเชื่อและพิธีกรรม
กลุ่มชาติพันธุ์มานิ ไม่เพียงมีภูมิปัญญาเรื่องสมุนไพร แต่ยังมีความเชื่อและพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับทุกช่วงชีวิต ตั้งแต่การเกิดจนถึงความตาย ซึ่งสะท้อนถึงสายสัมพันธ์อันแนบแน่นระหว่างมนุษย์ ธรรมชาติ และจิตวิญญาณ ความเชื่อและพิธีกรรมของมานิสะท้อนให้เห็นถึงแนวคิดที่ให้ความเคารพต่อธรรมชาติ และเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ควรค่าแก่การศึกษาและอนุรักษ์ไว้